68 pytań do Ministerstwa Komunikacji i rządu o publiczne pieniądze w airBaltic — i co wydarzyło się potem

11 sierpnia 2026 airBaltic ogłosił nowy biznesplan: do końca roku flota ma zostać zmniejszona z 54 do 36 samolotów, a następnie stopniowo zwiększana do około 40 samolotów w 2031 roku. Poprzedni plan zakładający sto samolotów przestał obowiązywać.

Potrzeby finansowe: 225 mln EUR finansowania przejściowego, zabezpieczonego tym samym pakietem zabezpieczeń, którym obecnie objęte są obligacje z terminem wykupu w 2029 roku. W dłuższej perspektywie — dokapitalizowanie poprzez 225 mln EUR nowego zadłużenia i 100 mln EUR nowego kapitału własnego; część istniejących obligacji 2029 ma zostać zamieniona na akcje, a reszta zastąpiona nowym, mniejszym długiem w wysokości do 125 mln EUR.

17 sierpnia ponownie zwołane zgromadzenie obligatariuszy zatwierdziło kapitalizację płatności kuponowych przypadających 14 sierpnia i 14 listopada — odsetki są doliczane do kwoty głównej zamiast wypłacane w gotówce — oraz czasowe zwolnienie z wymogów minimalnej płynności do listopada 2026.

20 sierpnia Saeima uchwaliła w trybie pilnym ustawę o środkach stabilizacji finansowej Air Baltic Corporation AS. Za głosowało 54 posłów, przeciw 21, jeden wstrzymał się od głosu. Prezydent ogłosił ustawę 25 sierpnia, a weszła ona w życie 26 sierpnia.

25 sierpnia Gabinet Ministrów poparł sprawozdanie informacyjne Ministerstwa Komunikacji, odraczając do 30 grudnia 2026 spłatę pozostałej kwoty głównej pożyczki państwowej w wysokości 18 mln EUR, odsetek i opłaty za odroczenie, przy zachowaniu rocznej opłaty za odroczenie w wysokości 2 %.

Analityczny rdzeń całej kampanii jest taki: wobec airBaltic państwo jest jednocześnie akcjonariuszem, obligatariuszem i pożyczkodawcą.

To nie moja interpretacja. To słowa samego ustawodawcy. W komunikacie Komisji Budżetu i Finansów (Podatków) Saeimy na temat projektu ustawy czytamy, że jej celem jest umożliwienie państwu, jako akcjonariuszowi, wierzycielowi i obligatariuszowi airBaltic, terminowego podejmowania decyzji w procesie stabilizacji finansowej spółki oraz działania na równi z pozostałymi inwestorami i wierzycielami.

Te same sformułowania powracają w komunikacie Ministerstwa Komunikacji z 25 sierpnia: państwo jako akcjonariusz, wierzyciel i obligatariusz zachowuje możliwość skoordynowanej obrony swoich interesów, na równych warunkach z innymi uczestnikami rynku.

Dlaczego to problem. Każda z ról wymaga przeciwnego sposobu działania:

Gdy jedna instytucja zajmuje wszystkie trzy pozycje, głosuje nad własną wierzytelnością, ocenia własną decyzję i sama sobie potwierdza, że działała jak uczestnik rynku. To właśnie ten ostatni krok — ocena zgodności z zasadą podmiotu działającego w warunkach gospodarki rynkowej (MEOP) — jest kamieniem węgielnym unijnych przepisów o pomocy państwa. Jeśli ocena nie zostanie opublikowana, nie da się jej zweryfikować.

Każdy wniosek zawiera to samo zastrzeżenie: jeśli udzielenie odpowiedzi uniemożliwia tajemnica handlowa lub toczące się negocjacje, proszę o wskazanie konkretnego przepisu, daty, po której informacja stanie się dostępna, oraz tego, czy może ona zostać przekazana komisji Saeimy na posiedzeniu zamkniętym.

Pismo nr 03.2-02/2521 z 20 sierpnia 2026, podpisane przez sekretarza stanu, odebrane na e-adres 21 sierpnia o 08:17. Treść: powołując się na art. 4 ust. 1 ustawy o podaniach, ministerstwo przekazuje podania spółce AS Air Baltic Corporation do merytorycznego rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi. Jednocześnie ministerstwo prosi spółkę o poinformowanie go o udzielonej odpowiedzi.

Dwa zastrzeżenia.

Po pierwsze — zastosowano ustawę, która nie obejmuje tych dokumentów. Art. 2 ust. 2 ustawy o podaniach stanowi, że ustawy tej nie stosuje się do wniosków o informację, które rozpatruje się na podstawie ustawy o jawności informacji. Wszystkie cztery dokumenty wprost opierają się na art. 2 i 10 ustawy o jawności informacji.

Po drugie — przekazanie podmiotowi, który nie jest organem administracji. Nawet gdyby ustawa o podaniach miała zastosowanie, jej art. 4 ust. 1 pozwala na przekazanie sprawy wyłącznie innemu właściwemu organowi. Spółka akcyjna, której nie powierzono zadań administracji publicznej w danej dziedzinie, nie jest organem w rozumieniu tej ustawy i nie ma ustawowego obowiązku odpowiadania na wniosek o informację złożony przez osobę prywatną. Przekazanie sprawy podmiotowi, który nie ma obowiązku odpowiedzi, jest w istocie odmową rozpatrzenia wniosków — bez nadania tej odmowie formy, którą można by zaskarżyć.

I argument praktyczny, który nie jest argumentem prawnym. Spółka obiektywnie nie jest w stanie odpowiedzieć:

• jak Skarb Państwa głosował na zgromadzeniu 17 sierpnia i na jakiej podstawie;
• co Gabinet Ministrów postanowił na nadzwyczajnym niejawnym posiedzeniu 14 sierpnia;
• czy i kto przygotował ocenę MEOP oraz czy doszło do jakichkolwiek kontaktów z Komisją Europejską;
• jaka jest łączna ekspozycja finansowa państwa i gdzie leży pułap ryzyka.

Dodatkowa okoliczność. Pismo jest datowane na 20 sierpnia — ten sam dzień, w którym Saeima uchwaliła ustawę o stabilizacji finansowej airBaltic, ustanawiającą szczególny tryb właśnie dla udziału państwa w tym procesie i zobowiązującą Gabinet Ministrów do składania co kwartał sprawozdań Komisji Budżetu i Finansów (Podatków) Saeimy.

22 sierpnia o 09:21 złożyłem formalne zastrzeżenia wraz z ponowną prośbą o odpowiedzi merytoryczne. Kopie do wiadomości — do Ministerstwa Finansów, Skarbu Państwa i Komisji Budżetu i Finansów (Podatków) Saeimy.

26 sierpnia 2026 o 09:34 z adresu e-mail ministerstwa nadeszło zawiadomienie: na podstawie art. 5 ust. 3¹ ustawy o podaniach odpowiedź na „wniosek o informację” zostanie udzielona w ciągu miesiąca. Zawiadomienie nie zawiera numeru rejestracyjnego, autora ani osoby podpisującej.

Mamy tu trzy odrębne problemy.

Stanowiska nie do pogodzenia. Pismo z 20 sierpnia wychodzi z założenia, że odpowiedzieć powinna spółka. Zawiadomienie z 26 sierpnia wychodzi z założenia przeciwnego — że odpowie ministerstwo, a termin biegnie w ministerstwie. Oba nie mogą obowiązywać jednocześnie. Jeśli pytania wykraczają poza kompetencje ministerstwa, nie liczy ono terminu. Jeśli go liczy, nie było podstaw do przekazania sprawy.

Kwalifikacja a skutki. Ministerstwo samo nazywa moje dokumenty wnioskami o informację, a mimo to wyznacza termin na podstawie ustawy, która zgodnie z jej własnym art. 2 ust. 2 do wniosków o informację nie ma zastosowania.

Wyjątek zastosowany bez ustalonej przesłanki. W brzmieniu obowiązującym od 1 marca 2026 art. 5 ust. 3 ustawy o podaniach ustanawia termin ogólny — nie później niż 10 dni roboczych. Miesięczny termin z art. 5 ust. 3¹ jest wyjątkiem, który stosuje się wyłącznie wtedy, gdy trzeba uzyskać dodatkowe informacje, potrzebna jest współpraca z innymi organami lub należy przeanalizować dużą ilość informacji. Zawiadomienie nie mówi, która z tych trzech przesłanek została ustalona. Przytoczono jedynie przepis.

Wybór ma konsekwencje. Art. 10 ust. 5 ustawy o podaniach stanowi, że sprawy wynikające z art. 5 ust. 3¹ nie podlegają kontroli sądowej. Ustawa o jawności informacji nie zawiera analogicznego wyłączenia. Wybór właściwej ustawy przesądza zatem bezpośrednio o tym, czy wnioskodawcy pozostaje jakikolwiek środek ochrony prawnej.

26 sierpnia złożyłem proceduralny wniosek o wyjaśnienia z pięcioma pytaniami (P1–P5) — o status pisma z 20 sierpnia, o ustaloną przesłankę, o właściwą ustawę, o datę rozpoczęcia biegu terminu dla każdego z czterech dokumentów oraz o numery rejestracyjne. Wnioskowany termin odpowiedzi — pięć dni roboczych.

Podczas gdy trwa spór o to, która ustawa ma zastosowanie do moich pytań, decyzje zapadają.

25 sierpnia Gabinet Ministrów poparł zmiany w kwietniowej umowie pożyczki państwowej. W komunikacie ministerstwa wprost stwierdzono, że zmiany zostaną wprowadzone zgodnie z zasadą podmiotu działającego w warunkach gospodarki rynkowej i z zastosowaniem przepisów o pomocy państwa. W tym samym komunikacie potwierdzono, że Skarb Państwa nadal będzie reprezentował państwo jako obligatariusza i uczestniczył w kolejnych zgromadzeniach, popierając środki zatwierdzone przez rząd.

Oznacza to, co następuje. Państwo publicznie powołuje się na zasadę podmiotu działającego w warunkach gospodarki rynkowej jako na podstawę prawną swoich działań — a jednocześnie odmawia odpowiedzi albo odracza ją o miesiąc, gdy pytam, kto przygotował tę ocenę, jaką metodą, z jakim wnioskiem i czy poinformowano o niej Komisję Europejską (pytania 17–19, 33, 40 i 49).

Druga okoliczność dotyczy kolejności. Skarb Państwa głosował na zgromadzeniu obligatariuszy 17 sierpnia, zgadzając się na kapitalizację własnych przychodów odsetkowych. Ustawę ustanawiającą szczególny tryb udziału państwa w tym procesie uchwalono 20 sierpnia. Głosowanie odbyło się przed uchwaleniem ustawy. Samo w sobie nie oznacza to niezgodności z prawem — rząd upoważnił Skarb Państwa wcześniej, pod koniec lipca — ale oznacza, że strukturę roszczenia państwa zmieniono, zanim powstały ramy parlamentarne, które obecnie regulują takie decyzje.

24 sierpnia o 07:30 opublikowałem chronologię postępowania w trzech kanałach: na LinkedIn, Facebooku i X (wątek z dziewięciu wpisów). Treść — zapis doręczenia wniosków, pismo z 20 sierpnia, oba zastrzeżenia prawne oraz porównanie z postępowaniem Ministerstwa Finansów (które, otrzymawszy te same dokumenty jedynie do wiadomości, za każdym razem potwierdziło ich rejestrację — 17 sierpnia pod nr 2026/9785 i 20 sierpnia pod nr 2026/9999).

Uczciwa lista.

• Jak Skarb Państwa głosował osobno w każdym punkcie porządku obrad z 17 sierpnia. Wiadomo, że decyzje zostały podjęte; treść i uzasadnienie głosu państwa nie zostały opublikowane.
• Czy ocena MEOP w ogóle istnieje na piśmie dla każdego poszczególnego kroku — kwietniowej pożyczki, jej przedłużenia, kapitalizacji odsetek, planowanego zakupu dodatkowych obligacji.
• Czy i kiedy doszło do kontaktów z Komisją Europejską.
• Wycena spółki (pre-money valuation), według której roszczenia zostaną zamienione na kapitał, oraz to, kto ją przeprowadza.
• Łączna ekspozycja państwa wyrażona jedną liczbą po wykonaniu wszystkich sierpniowych decyzji.
• Parametry krążące w przestrzeni publicznej — obniżenie udziału państwa do 25 % plus jedna akcja i łączne dokapitalizowanie w wysokości 325 mln EUR — nie mają źródła pierwotnego. W pytaniu 43 wprost oznaczyłem je jako niepotwierdzone i poprosiłem o ich potwierdzenie lub zdementowanie. Sama ustawa wyznacza inne limity: zakup nowo wyemitowanych obligacji do 30 mln EUR, konwersja należących do państwa roszczeń z tytułu obligacji do 50 mln EUR.

Liczby przytoczone w tym artykule pochodzą ze źródeł publicznych. Jeśli któraś z nich jest nieścisła, poprawię ją i oznaczę poprawkę.

• Odpowiedź na pytania proceduralne P1–P5.
• Stanowisko ministerstwa w sprawie właściwej ustawy — od niego zależy, czy odmowę w ogóle będzie można zaskarżyć do sądu.
• Merytoryczne odpowiedzi na pytania 1–49.
• Pierwsze kwartalne sprawozdanie Gabinetu Ministrów dla Komisji Budżetu i Finansów (Podatków) Saeimy na podstawie nowej ustawy.
• Rzeczywiste warunki transakcji finansowania przejściowego oraz to, czy państwo uczestniczy w niej na identycznych warunkach jak inwestorzy prywatni, jak publicznie twierdzono.

Jeśli odpowiedzi nie zostaną udzielone lub odmowa nie zostanie sporządzona w trybie przewidzianym w ustawie o jawności informacji, skorzystam z przysługującego mi na mocy art. 15 tej ustawy prawa do zaskarżenia decyzji organu i jego faktycznych działań.

4 września 2026 ministerstwo pismem nr 03.2-02/2658 po raz pierwszy odpowiedziało merytorycznie na część pytań 1–49. Odmówiono odpowiedzi na pytania o cenę, termin, zabezpieczenie, pierwszeństwo i pożyczkodawców finansowania przejściowego (6–12, 31), argumentując, że są to informacje poufne w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 596/2014, „których nie wolno ujawniać pojedynczej osobie przed ich podaniem do wiadomości rynku”. Odpowiedzi na pytanie 47 (pierwszeństwo nowego finansowania względem pozycji państwa) odmówiono, powołując się na tajemnicę handlową; w sprawie pytania 48 (scenariusz zmiany kontroli) ministerstwo stwierdziło, że żadnej oceny nie przeprowadzono.

Problem z chronologią. Pismo podpisano 4 września — dzień po tym, jak sam airBaltic 3 września publicznie poinformował rynek o porozumieniu w sprawie finansowania przejściowego w wysokości do 257 mln EUR (obligacje uprzywilejowane, 25 % rocznie, wykup w lutym 2027; pożyczkodawcy Polus Capital Management i Klirmark Capital 4). Pismo nie wskazuje też trybu odwołania. Na tę sprzeczność zwraca uwagę wniosek proceduralny P6.

Zgromadzenie przełożone, a potem zniknęło. Zgromadzenie obligatariuszy pierwotnie zaplanowane na 11 września przeniesiono na 15 września — przewodniczący rady nadzorczej Andrejs Martinovs wyjaśnił, że obligatariusze potrzebują więcej czasu na zapoznanie się z projektem uchwały. 8 września Gabinet Ministrów nie podjął decyzji w sprawie udziału państwa w finansowaniu pomostowym; minister komunikacji Rihards Kozlovskis oświadczył, że „kwestia ewentualnej inwestycji państwa nie jest obecnie na porządku dnia”.

Chapter 11. 14 września 2026 AS Air Baltic Corporation złożyła w Sądzie Upadłościowym Stanów Zjednoczonych dla Południowego Dystryktu Nowego Jorku (sprawa nr 26-12188, sędzia Lisa G. Beckerman) wniosek o reorganizację finansową na podstawie Chapter 11 amerykańskiego kodeksu upadłościowego. W publicznych komunikatach mowa o zobowiązaniu do udzielenia finansowania typu debtor-in-possession w wysokości około 350 mln EUR (Strategic Value Partners, Barclays, Hayfin Capital Management, Morgan Stanley, Oaktree Capital Management); postępowanie może potrwać mniej więcej do czerwca 2027; loty mają odbywać się normalnie. Planowane zgromadzenie obligatariuszy odwołano, a głosowanie nad finansowaniem pomostowym się nie odbyło.

W łotewskiej przestrzeni informacyjnej potwierdził to nie komunikat ministerstwa, lecz odpowiedź Skarbu Państwa na mój wniosek.

22 września 2026 Skarb Państwa pismem nr 2026/3-5.19/899 odpowiedział na skierowane bezpośrednio do niego pytania 50, 52 i 56. Sedno odpowiedzi: (a) okoliczności faktyczne uległy zmianie — airBaltic wszedł w postępowanie Chapter 11, zgromadzenie odwołano, głosowanie się nie odbyło; (b) Skarb Państwa działa wyłącznie w granicach upoważnienia udzielonego przez Gabinet Ministrów; (c) informacje udostępnia się z zachowaniem ograniczeń dostępu.

Na istotę pytań — jak głosował, jaka jest ekspozycja, jaki jest mandat — nie ma merytorycznej odpowiedzi. Podobnie jak w piśmie ministerstwa z 4 września, także tutaj nie wskazano konkretnego przepisu dla każdego pytania, na które nie udzielono odpowiedzi, i nie podano trybu odwołania, czego wymaga ustawa o jawności informacji.

Najważniejszą wiadomością jest jednak sama ta wiadomość: publiczne pieniądze — kapitał zakładowy, obligacje, pożyczka — są zaangażowane w spółkę, która przeszła do reorganizacji upadłościowej w jurysdykcji innego państwa.

22 września złożyłem szósty wniosek uzupełniający, tym razem skierowany do Gabinetu Ministrów (Kancelarii Państwa) i do Ministerstwa Komunikacji jako podmiotu dzierżącego akcje należące do państwa.

Wniosek proceduralny P8 ponownie domaga się merytorycznych odpowiedzi na pytania, które wcześniej pozostały bez odpowiedzi (w tym 6, 7, 9, 31, 47 i 50–61), w zakresie, w jakim informacje nie są już objęte ograniczeniem od czasu ich podania do wiadomości rynku lub zmiany okoliczności.

Odpowiedź Kancelarii Państwa (25 września). Wniosek był skierowany także do Gabinetu Ministrów, ale wysłałem go przez e-adres z oznaczeniem „kopia”. 25 września Kancelaria Państwa odpowiedziała pismem nr 6.2.2./2026-FIZ-904-3015, że Ministerstwo Komunikacji opracowuje i koordynuje politykę w dziedzinie lotnictwa i dzierży akcje państwa w airBaltic; ponieważ wniosek do Gabinetu Ministrów wysłano do wiadomości i równocześnie do ministerstwa, Kancelaria Państwa nie przekaże go dalej, a jego treść „przyjmuje się do wiadomości”. Merytorycznej odpowiedzi na pytania 62–68 należy więc oczekiwać od Ministerstwa Komunikacji — w terminie określonym w art. 14 ustawy o jawności informacji: 15 dni (około 7 października) lub, jeśli informacja wymaga dodatkowego opracowania, 30 dni.

2 października 2026 Skarb Państwa pismem nr 2026/3-5.19/931 odpowiedział na mój wniosek o wyjaśnienia z 22 września. Po raz pierwszy odpowiedź zawiera konkretne liczby dotyczące roszczeń państwa wobec airBaltic.

Pozostała część odpowiedzi powtarza poprzednią: stanowisko państwa ustala Gabinet Ministrów, głosowanie w sprawie finansowania pomostowego się nie odbyło, więc „brak dodatkowych informacji do przekazania”. O głosowaniu z 17 sierpnia Skarb Państwa pisze, że „działał w granicach udzielonego mu upoważnienia”, ale znów nie wskazuje samej decyzji upoważniającej. Odpowiedź kończy się stwierdzeniem, że Skarb Państwa „nie dysponuje dokumentami do przedłożenia”.

Skarb Państwa stwierdza również, że w odpowiedzi z 22 września nie odmówił udostępnienia żadnych informacji. Oznacza to, że odmowy nie ma, a więc nie ma czego zaskarżyć, ale nie ma też odpowiedzi merytorycznej.

Dlatego 2 października złożyłem dwa krótkie wnioski. Do Skarbu Państwa (P9): jaka decyzja Gabinetu Ministrów dała mandat 17 sierpnia (przed uchwaleniem ustawy stabilizacyjnej 20 sierpnia), jak Skarb Państwa głosował, z czego składa się kwota 52,4 mln EUR, czy roszczenia państwa zostały zgłoszone w amerykańskim sądzie i jaka jest ich wartość bilansowa. Do Gabinetu Ministrów (P10), tym razem jako wniosek, a nie kopia: o decyzje upoważniające, działania państwa w postępowaniu Chapter 11 oraz pożyczkę 18 mln EUR po 30 grudnia.

Tego samego dnia, 2 października, Ministerstwo Komunikacji odpowiedziało na wnioski z 6, 11 i 22 września (pytania 50–68 i wnioski proceduralne P6–P8) pismem nr 03.2-02/2951, podpisanym przez sekretarza stanu Andulisa Židkovsa. Odpowiedzi na pytania nie ma. Ministerstwo „pozostawia podania bez dalszego rozpatrzenia”.

Pismo podpisał sekretarz stanu, który wkrótce obejmie inne stanowisko: 18 czerwca Saeima powołała Andulisa Židkovsa do rady Komisji Regulacji Usług Użyteczności Publicznej, gdzie rozpoczyna pracę 19 października (LSM). Ogłoszono konkurs na stanowisko sekretarza stanu w Ministerstwie Komunikacji.

Jako podstawę wskazano art. 7 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy o podaniach: odpowiedź miała już zostać udzielona w piśmie z 4 września, okoliczności się nie zmieniły, a wnioskodawca korzysta ze swoich praw w złej wierze. Ministerstwo powołuje się na orzecznictwo Senatu (Sądu Najwyższego), zgodnie z którym może o tym świadczyć liczba i częstotliwość podań. Pisze, że „numerację pytań kontynuowano aż do pytania 68”, a udzielenie odpowiedzi „wymagałoby nieproporcjonalnego zaangażowania zasobów Ministerstwa Komunikacji”. W sprawie nowych okoliczności, w tym Chapter 11, ministerstwo radzi szukać informacji w oficjalnych komunikatach instytucji i airBaltic.

Pismo kończy się ostrzeżeniem: jeśli ministerstwo otrzyma podanie o podobnej treści, „przyjmie je do wiadomości i nie udzieli odpowiedzi”.

Komentarz. Pytań jest wiele; to prawda. Ich liczba rosła jednak dlatego, że na pierwsze z nich nie odpowiedziano merytorycznie, oraz dlatego, że sytuacja się zmieniła: gdy ministerstwo przygotowywało odpowiedź z 4 września, airBaltic nie był jeszcze w reorganizacji. Pytań o skutki Chapter 11, możliwość odzyskania roszczeń państwa i pożyczkę 18 mln EUR po 30 grudnia nie można było zadać 4 września, a więc nie można było też wtedy na nie odpowiedzieć.

Cztery zastrzeżenia prawne:

• Znów zastosowano ustawę, która nie obejmuje tych dokumentów. Art. 2 ust. 2 ustawy o podaniach stanowi, że ustawa ta „nie ma zastosowania do wniosków o informację rozpatrywanych zgodnie z ustawą o jawności informacji”. Wszystkie wnioski opierają się na ustawie o jawności informacji. To ten sam błąd co w piśmie z 20 sierpnia, którym przekazano wnioski airBaltic.
• Ustawa o jawności informacji ma własną podstawę odmowy, ale z niej nie skorzystano. Art. 11²(ust. 3) pozwala odmówić, gdy wniosek jest niewspółmierny do zasobów instytucji. Pismo ministerstwa niemal go parafrazuje, ale powołuje się na inną ustawę.
• Pismo nie wskazuje, gdzie i w jakim terminie można zaskarżyć decyzję. Wymaga tego art. 12 ust. 1 ustawy o jawności informacji. Pkt 21 regulaminu Ministerstwa Komunikacji stanowi, że akty administracyjne sekretarza stanu zaskarża się do sądu, a w takim przypadku art. 188 ust. 3 ustawy o postępowaniu administracyjnym wydłuża termin do jednego roku.
• Ostrzeżenie dotyczące przyszłych wniosków opiera się na tej samej ustawie o podaniach. Ustawa o jawności informacji nie zawiera przepisu, który pozwalałby instytucji z góry zapowiedzieć, że nie będzie odpowiadać na przyszłe wnioski; każdy wniosek należy ocenić w chwili jego otrzymania.

Uczciwie trzeba przyznać: główny argument ministerstwa nie jest czysto formalny. Senat wielokrotnie podkreślał, że również z prawa do żądania informacji należy korzystać w dobrej wierze, i sformułował kryteria oceny złej wiary. Samo pytanie, czy wniosków nie jest za dużo, jest więc uprawnione. W tym przypadku kryteria te trzeba jednak zastosować do rzeczywistych okoliczności: pytania dotyczą ponad 70 mln EUR roszczeń państwa wobec spółki, która weszła w reorganizację w innej jurysdykcji; część z nich pojawiła się po odpowiedzi ministerstwa; a zadaje je redaktor zarejestrowanego środka masowego przekazu w celu informowania opinii publicznej.

O tym, czy ta decyzja jest zgodna z prawem, rozstrzygnie teraz sąd. Przygotowuję skargę do Rejonowego Sądu Administracyjnego.

2 października Ministerstwo Komunikacji poradziło, by nowych okoliczności szukać w oficjalnych komunikatach instytucji i airBaltic. Istnieje jeszcze jedno publiczne źródło: akta sprawy nr 26-12188 przed amerykańskim sądem upadłościowym, dostępne dla każdego. Przeczytałem je. Poniżej jest wyłącznie to, co w nich zapisano, z numerem pozycji w rejestrze akt (Dkt.) i stroną. Jeśli coś jest twierdzeniem jednej ze stron, a nie faktem, zaznaczam to.

Ocena pożyczki państwowej istnieje — przynajmniej według spółki. Oświadczenie dyrektora finansowego Vitālijsa Jakovļevsa, złożone w sądzie 14 września pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań (Dkt. 14, s. 27), stwierdza, że pożyczki państwowej udzielono na warunkach komercyjnych po przeprowadzeniu oceny ex ante sytuacji finansowej spółki oraz ceny i okresu pożyczki. To dokładnie ta ocena, o którą prosiłem w pytaniu 53. Ministerstwo nie udostępniło jej łotewskiej opinii publicznej, a 2 października oświadczyło, że na podobne pytania nie będzie już odpowiadać.

Pożyczka państwowa jest niezabezpieczona i podporządkowana. To samo oświadczenie (s. 17, 19) wymienia pożyczkę państwową w wysokości 30 mln EUR jako dług podporządkowany bez zabezpieczenia. Do lipca spłacono z niej około 12,9 mln EUR, a 14 września saldo wraz z odsetkami wynosi około 18,6 mln EUR. Zgadza się to z liczbą podaną przez Skarb Państwa 2 października. W reorganizacji niezabezpieczone roszczenie co do zasady plasuje się za wierzycielami zabezpieczonymi, w tym za nowym finansowaniem debtor-in-possession (DIP).

Wcześniejszą pożyczkę państwową spłacono obligacjami oprocentowanymi na 14,5 %. Oświadczenie (s. 26) stwierdza, że środki z obligacji z 2024 roku przeznaczono na spłatę euroobligacji z 2019 roku i pożyczki państwowej w wysokości 36,1 mln EUR. To te same obligacje, które są teraz restrukturyzowane.

Warunki nowych pożyczkodawców już przewidują pieniądze państwa. Term sheet tymczasowego postanowienia w sprawie finansowania DIP (16 września, Dkt. 45) wyznacza kamienie milowe w ciągu 120 dni, czyli mniej więcej do 12 stycznia 2027 (s. 79–80). Do tego czasu musi istnieć wiążące zobowiązanie łotewskiego rządu i/lub inwestorów strategicznych do wniesienia kapitału, zobowiązanie rządu do poparcia planu restrukturyzacji oraz wiążące finansowanie wyjścia z postępowania od rządu i/lub innych podmiotów. Udział państwa musi być zgodny z unijnymi zasadami pomocy na ratowanie i restrukturyzację w lotnictwie. Jeśli państwo weźmie udział, musi zrzec się immunitetu państwowego (s. 59).

Umowa kredytowa DIP (Dkt. 79, s. 112) definiuje zmianę kontroli jako sytuację, w której Republika Łotewska posiada mniej niż 85 % akcji z prawem głosu lub traci kontrolę nad powoływaniem zarządu. Umowa odwołuje się też do zgody Komisji Europejskiej w zakresie pomocy państwa na udział Republiki Łotewskiej w restrukturyzacji (s. 195).

Dla porównania: 8 września minister komunikacji mówił, że inwestycja państwa „nie jest obecnie na porządku dnia”. Moje pytanie 68 o nowe zobowiązania państwa w związku z reorganizacją pozostało bez odpowiedzi.

Państwa nie ma w komitecie wierzycieli. 25 września US Trustee powołał komitet wierzycieli niezabezpieczonych (Dkt. 58). Jego członkami są Airbus Canada, Jackson Square Aviation, AVAP Leasing (Avation), port lotniczy w Tallinie i Lithuanian Airports. Nie ma w nim ani państwa łotewskiego, ani portu lotniczego Ryga. W potwierdzeniu doręczenia (Dkt. 113) „Republic of Latvia” figuruje z adresami e-mail Skarbu Państwa i Ministerstwa Komunikacji, ale nie wskazano dla niej żadnego amerykańskiego pełnomocnika, choć dla innych stron pełnomocnicy są wskazani. To fakt dotyczący listy. Nie wynika z niego jeszcze, czy państwo ma reprezentanta. 12 października Skarb Państwa potwierdził, że państwo zgłosiło się do komitetu (zob. następną część).

Co twierdzą inni wierzyciele. Grupa obligatariuszy (Ad Hoc Group) formułuje w piśmie złożonym w sądzie (Dkt. 25) trzy twierdzenia. Po pierwsze, jej propozycję finansowania pomostowego poparło na zgromadzeniu zwołanym na początku września 94 % głosujących, „including the Latvian government”. Po drugie, podczas gdy obligatariusze szli na ustępstwa, spółka nadal spłacała niezabezpieczoną pożyczkę swojego największego akcjonariusza, czyli państwa. Po trzecie, rząd miał odegrać centralną rolę w wyborze pożyczkodawców DIP. To twierdzenia jednej ze stron sporu, a nie ustalenia sądu. Pierwsze z nich dotyczy jednak bezpośrednio odpowiedzi Skarbu Państwa z 22 września i 2 października, w których napisano, że do głosowania nie doszło. To, jak dokładnie państwo wyraziło swoje stanowisko, było przedmiotem P9. 12 października Skarb Państwa odpowiedział jedynie odesłaniem do strony relacji inwestorskich airBaltic.

Terminy. 19 października o 10:00 (czasu nowojorskiego) sąd rozpatrzy kwestie zarządzania środkami pieniężnymi i procedury odrzucania umów (Dkt. 83, 100) oraz sprzeciw US Trustee (Dkt. 112). Tego samego dnia o 11:00 odbędzie się kolejne posiedzenie (Dkt. 98) — najprawdopodobniej w sprawie ostatecznego postanowienia o finansowaniu DIP. Plan reorganizacji ma zostać złożony około 23 grudnia, a wniosek o jego zatwierdzenie około 12 stycznia 2027 (Dkt. 20). Termin spłaty państwowej pożyczki w wysokości 18 mln EUR, 30 grudnia, wypada dokładnie między tymi dwiema datami.

Wszystko powyżej pochodzi z publicznych akt sądowych. Trzeba to zestawić z odpowiedziami łotewskich instytucji, ponieważ decyzje dotyczące publicznych pieniędzy zapadają w dwóch jurysdykcjach, a publicznie wyjaśniane są tylko w jednej.

12 października 2026 Skarb Państwa odpowiedział na mój wniosek z 2 października (P9) pismem nr 2026/3-5.19/953, podpisanym przez jego szefa, K. Āboliņša. Odpowiedź zawiera jeden nowy fakt.

Państwo zgłosiło się do komitetu wierzycieli. Skarb Państwa pisze, że 24 września Republika Łotewska przekazała US Trustee kwestionariusz, zgłaszając się jako niezabezpieczony pożyczkodawca państwowy do udziału w komitecie wierzycieli niezabezpieczonych. Następnego dnia US Trustee powołał komitet złożony z pięciu członków (Dkt. 58): Airbus Canada, Jackson Square Aviation, AVAP Leasing, port lotniczy w Tallinie i Lithuanian Airports. Słowami Skarbu Państwa członkostwo Republiki Łotewskiej „nie zostało zatwierdzone”. Innymi słowy: Łotwa się zgłosiła i nie została powołana, natomiast lotniska estońskie i litewskie — tak. Skarb Państwa uważa, że nie wpływa to na status państwa jako wierzyciela ani na jego możliwości ochrony własnych interesów.

Pozostała część. W sprawie zgromadzenia obligatariuszy z 17 sierpnia Skarb Państwa powtarza, że działał „w granicach udzielonego mu wcześniej upoważnienia Gabinetu Ministrów”, ale twierdzi, że treść tego upoważnienia ma ograniczony dostęp, ponieważ sprawy airBaltic omawiano na niejawnych posiedzeniach Gabinetu Ministrów. Nie podaje daty upoważnienia (Ministerstwo Komunikacji pisało 4 września o mandacie z 30 lipca). Nie mówi, jak państwo głosowało, i odsyła jedynie do strony relacji inwestorskich airBaltic. Liczby się nie zmieniły: 52,4 mln EUR roszczeń z tytułu obligacji (51,8 wartości nominalnej i 0,6 narosłych odsetek) oraz 18,6 mln EUR z tytułu pożyczki (18,0 kwoty głównej i 0,6 odsetek) według stanu na 14 września. Na pytanie, czy roszczenia państwa zostały zgłoszone w amerykańskim sądzie i kto tam państwo reprezentuje, nie ma konkretnej odpowiedzi: państwo „korzysta z dostępnych mu możliwości procesowych” w każdej ze swoich trzech ról — akcjonariusza, pożyczkodawcy i obligatariusza.

Odmowa. Skarb Państwa odmawia udzielenia informacji o tym, jakie rezerwy lub odpisy aktualizujące ujął w odniesieniu do zobowiązań airBaltic, powołując się na art. 5 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o jawności informacji oraz ustawę o ochronie tajemnicy handlowej. To uzasadnienie ma dwa słabe punkty. Po pierwsze, pkt 3 wyłącza ograniczenie z tytułu tajemnicy handlowej w przypadku zawarcia umowy dotyczącej wykorzystania środków publicznych, a pożyczka państwowa dla airBaltic jest właśnie taką umową. Po drugie, pytanie dotyczy wartości aktywa państwa w księgach samego państwa, a nie tajemnicy handlowej przedsiębiorstwa. Pismo nie wskazuje, jak można zaskarżyć odmowę. Tę część odmowy zaskarżę.

5 października, dwa dni po wyborach do Saeimy, airBaltic publicznie ogłosił redukcję zatrudnienia (publicznie mówiono o 500–700 etatach). 6 października zadałem spółce sześć pytań o czas podjęcia decyzji i wysłania zawiadomień, a tego samego dnia — cztery pytania uzupełniające.

Nowy fakt. 12 października Departament Komunikacji Korporacyjnej airBaltic odpowiedział, że zawiadomienie wymagane przez prawo pracy wysłano do Państwowej Agencji Zatrudnienia i gminy Mārupe „29 września bieżącego roku”. To cztery dni przed wyborami i sześć dni przed publicznym ogłoszeniem. 6 października, zapytana o to samo, spółka nie podała daty.

Gmina potwierdza. 13 października gmina Mārupe odpowiedziała na mój wniosek o informację z 6 października (pismo nr 1/2.1-3/1706). Zawiadomienie airBaltic o planowanych zwolnieniach grupowych podpisano 29 września, a gmina zarejestrowała je 30 września. Maksymalna prognozowana obecnie w zawiadomieniu liczba pracowników do zwolnienia wynosi do 700. Liczba ta nie jest ostateczna: może zostać doprecyzowana, w tym zmniejszona, ale nie przekroczy tej wartości. Redukcja ma się rozpocząć 29 października; w zawiadomieniu nie podano daty zakończenia.

Na co spółka nie odpowiada. airBaltic nie podaje daty, w której ustalono konkretną skalę redukcji: została ona „doprecyzowana w trakcie realizacji biznesplanu”. Czy na konsultacjach 3 września związkom zawodowym podano jakąś liczbę, spółka nie ujawnia, twierdząc, że omawiane tam informacje są „poufne”. Brak daty, kiedy Ministerstwo Komunikacji jako akcjonariusz zostało poinformowane o skali: spółka „regularnie informuje akcjonariuszy”. Zapytany, czy z ogłoszeniem czekano do czasu po wyborach, airBaltic odpowiedział 6 października, że publiczna komunikacja 5 października „odpowiadała kolejności tego procesu”.

Co to pokazuje, a czego nie. Zawiadomienie z 29 września dowodzi jednego: skala — do 700 pracowników — była na tyle ustalona, by jeszcze przed wyborami formalnie zawiadomić państwową agencję i gminę. Nie dowodzi, że ktoś celowo opóźnił publiczne ogłoszenie, i nie odpowiada na pytanie, kiedy dowiedział się o tym rząd. Gmina Mārupe i Państwowa Agencja Zatrudnienia odpowiedziały na moje wnioski z 6 października; Kancelaria Państwa przekazała wniosek skierowany do Gabinetu Ministrów Ministerstwu Komunikacji (zob. niżej).

15 i 16 października otrzymałem cztery odpowiedzi. Żadna z nich nie odpowiada merytorycznie na pytania o publiczne pieniądze w airBaltic ani o termin zwolnień.

• Ministerstwo Komunikacji (15.10, nr 03.2-02/3106, sekretarz stanu Andulis Židkovs) odpowiedziało na moje podanie do ministra z 2 października i mój wniosek z 4 października o uchylenie decyzji nr 2951. Ministerstwo nie uchyla decyzji, nie rozpatruje podań merytorycznie i stwierdza, że decyzje i faktyczne działania sekretarza stanu można zaskarżyć do sądu (pkt 21 regulaminu ministerstwa).
• Kancelaria Państwa (15.10, nr 6.2.2./2026-FIZ-945-3220) przekazała Ministerstwu Komunikacji mój wniosek z 6 października o to, kiedy Gabinet Ministrów dowiedział się o zwolnieniach grupowych, ponieważ sprawy airBaltic omawiano na niejawnych częściach posiedzeń Gabinetu Ministrów. Kancelaria prosi ministerstwo o poinformowanie jej o udzielonej odpowiedzi.
• Państwowa Agencja Zatrudnienia (15.10, nr 1.1-3.3/1568) potwierdza, że otrzymała zawiadomienie airBaltic o zwolnieniach grupowych 30 września. Pozostałych informacji odmawia, powołując się na tajemnicę handlową. 16 października wysłałem węższy wniosek, ograniczony do własnej dokumentacji agencji.
• Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (16.10, nr 6-2/1071) nie wszczyna postępowania wyjaśniającego w sprawie praktyki ministerstwa: najpierw należy skorzystać z drogi sądowej. Biuro wskazuje na zamówione przez Kancelarię Państwa badanie dotyczące ewaluacji ex post ustawy o jawności informacji i ustawy o podaniach, w którym jako jeden z kierunków usprawnień wymieniono doprecyzowanie granicy między obiema ustawami.

Zatem i ministerstwo, i Rzecznik Praw Obywatelskich odsyłają teraz do sądu.

Ile osób pracuje w ministerstwie. 2 października ministerstwo napisało, że odpowiedź na moje pytania „wymagałaby nieproporcjonalnego zaangażowania zasobów Ministerstwa Komunikacji”. Dla porównania — dane opublikowane przez samo ministerstwo i moje liczby.

Komentarz. To nie jest tablica wyników: większość pracowników ministerstwa zajmuje się drogami, lotnictwem, łącznością i portami, a nie moimi wnioskami, zaś 43 urzędników to osoby decyzyjne całego ministerstwa, a nie ci, którzy mi odpowiadają. Pytań jest wiele — nie zaprzeczam, a powody opisałem wyżej. Argument o „nieproporcjonalnym zaangażowaniu zasobów” trzeba jednak wyważyć: pytania pisze jedna osoba, nie więcej niż pięć godzin tygodniowo, podczas gdy sprawami prawnymi zajmuje się w ministerstwie ponad dziesięć osób. Ustawa o jawności informacji przewiduje własną podstawę odmowy w przypadku obszernego wniosku i własny tryb odwołania; ministerstwo nie skorzystało ani z jednego, ani z drugiego.

Pierwszą skargę do Rejonowego Sądu Administracyjnego w sprawie praktyki Ministerstwa Komunikacji zamierzam złożyć w listopadzie.

• Konkretne upoważnienie Gabinetu Ministrów dla Skarbu Państwa — numer, data, punkt protokołu.
• Przepis prawny dla każdej odmowy i tryb odwołania — brakuje obu w odpowiedzi ministerstwa z 4 września i w odpowiedzi Skarbu Państwa z 22 września; 2 października Skarb Państwa twierdzi, że odmowy nie było.
• Wartość bilansowa pozycji państwa i ewentualny ujęty odpis aktualizujący — wielkość roszczeń (52,4 mln + 18,6 mln EUR) jest już znana, ale to, ile z tego państwo spodziewa się odzyskać — nie. 12 października Skarb Państwa odmówił udzielenia tej informacji, powołując się na tajemnicę handlową.
• Czy roszczenia państwa zostały zgłoszone w amerykańskim sądzie i kto tam reprezentuje państwo — na sądowej liście doręczeń nie wskazano dla państwa amerykańskiego pełnomocnika; 12 października Skarb Państwa nie udzielił konkretnej odpowiedzi.
• Ocena ex ante pożyczki państwowej, na którą spółka powołuje się przed amerykańskim sądem — kto ją przygotował i kiedy.
• Czy rząd zobowiązał się do realizacji kamieni milowych z warunków DIP — kapitał, poparcie planu, finansowanie wyjścia z postępowania do około 12 stycznia 2027 — oraz czy utrzymuje kontakt z Komisją Europejską.
• Jak państwo wyraziło swoje stanowisko wobec propozycji finansowania pomostowego przedstawionej przez obligatariuszy — Skarb Państwa mówi, że do głosowania nie doszło; grupa obligatariuszy twierdzi przed amerykańskim sądem, że rząd ją poparł.
• Która instytucja jest gotowa odpowiedzieć merytorycznie — po decyzji Ministerstwa Komunikacji z 2 października nie wiadomo już, gdzie pytać.
• Pierwszeństwo, możliwość odzyskania i terminy zaspokojenia roszczeń państwa w postępowaniu Chapter 11.
• Los pożyczki 18 mln EUR po 30 grudnia.
• Kiedy ustalono skalę redukcji zatrudnienia w airBaltic i kiedy dowiedziało się o niej Ministerstwo Komunikacji — spółka nie podaje dat.
• Czy państwo przyjęło nowe zobowiązania w związku z reorganizacją.

Po 2 października praktyczne pytanie brzmi już nie tylko „o co pytać”, ale też „kogo”. Ministerstwo Komunikacji pozostawia wnioski bez rozpatrzenia, Skarb Państwa odsyła do Gabinetu Ministrów, a Kancelaria Państwa — z powrotem do ministerstwa. Aby zobaczyć, która instytucja ma realną władzę nad którą, sporządziłem mapę tego, kto kogo wybiera, powołuje, nadzoruje i kontroluje na mocy Konstytucji (Satversme) i ustaw regulujących działanie instytucji.

W tej sprawie z mapy wynikają trzy drogi. Jedynie sąd administracyjny może zobowiązać ministerstwo do udzielenia odpowiedzi. Państwowy Urząd Kontroli może kontrolować środki spółek państwowych i informuje o swoich ustaleniach Saeimę, Gabinet Ministrów i prokuraturę (ustawa o Państwowym Urzędzie Kontroli, art. 2 i 3). Komisja Budżetu i Finansów (Podatków) Saeimy to ta komisja, która prowadziła prace nad ustawą stabilizacyjną z 20 sierpnia; nowa Saeima zbiera się 3 listopada.

• Skarga do Rejonowego Sądu Administracyjnego w sprawie praktyki Ministerstwa Komunikacji — w listopadzie. Decyzję nr 2951 z 2 października można zaskarżyć do sądu do 2 października 2027.
• Odpowiedź Ministerstwa Komunikacji na przekazany przez Kancelarię Państwa wniosek w sprawie zwolnień — około 5 listopada; odpowiedź Państwowej Agencji Zatrudnienia na węższy wniosek — około 6 listopada.
• Odpowiedź Skarbu Państwa na P9 i odpowiedź Gabinetu Ministrów na P10 — w terminie określonym w art. 14 ustawy o jawności informacji (około 23 października).
• 19 października — posiedzenie amerykańskiego sądu (Dkt. 83, 100, 112) oraz, najprawdopodobniej, w sprawie ostatecznego postanowienia o finansowaniu DIP (Dkt. 98). Będę śledzić jego wyniki.
• Około 23 grudnia i 12 stycznia 2027 — plan reorganizacji i wniosek o jego zatwierdzenie; do tego czasu także kamienie milowe DIP dotyczące kapitału rządowego i finansowania wyjścia z postępowania.
• Jeśli odmowy nie zostaną sporządzone w trybie przewidzianym w ustawie o jawności informacji, skorzystam z przysługującego mi na mocy art. 15 tej ustawy prawa do ich zaskarżenia.

Liczby wymienione w ciągu dalszym (257, 350, 30, 50, 18 i 594 mln EUR; 25 %) pochodzą ze źródeł publicznych i z wcześniejszych wniosków; we wnioskach sformułowano je jako prośbę o potwierdzenie lub doprecyzowanie, a nie jako twierdzenie. Fakt wszczęcia postępowania Chapter 11 wynika z odpowiedzi Skarbu Państwa z 22 września i publicznych komunikatów spółki. Wielkość roszczeń państwa (52,4 i 18,6 mln EUR) pochodzi z odpowiedzi Skarbu Państwa nr 2026/3-5.19/931 z 2 października.